ميرزا حسن حسينى فسايى

488

فارسنامه ناصرى ( فارسى )

هندوستان و جد اعلاى نگارنده اين كتاب فارسنامه ناصرى در شهر حيدرآباد دكن به روضه رضوان خراميد و سال وفاتش را مطابق با عدد نجومى كلمه « حزن عظيم » يافتند و قبرش تاكنون زيارتگاه اهالى آن مملكت است . و در سال 1086 : ايالت بهبهان و كوه‌گيلويه به حسين على خان زنگنه عنايت گرديد و با طايفه‌اى از ايل زنگنه به مقر حكومت خود رفته ، بر عادت ايلات در پشت كوه و شيب كوه بهبهان رحلة الشتاء و الصيف مىنمود . و در سال 1089 : حسين على خان زنگنه با آنكه مرد صحراگرد ايلاتى بود ، از علوم رسميه خصوصا علم فقه بهره كامل داشت و براى رواج علم و كمال در كنار رودخانه خيرآباد بهبهان ، مدرسه‌اى در كمال وسعت و امتياز ساخت و به قدر ضرورت و معاش طلبه آن مدرسه بازارچه‌اى مشتمل بر چندين دكان ارباب حرفه و حمامى در آن صحرا كه چهار فرسخ مشرقى بلده بهبهان است احداث نمود و قريه خيرآباد را وقف بر آن قرار داد و تاريخ بناى مدرسه را « منزل علم و دانش است و ادب » نگاشته‌اند و تاكنون به آبادى باقى است و از بازار و حمام خبرى نيست و در سال 1282 زمان ايالت نواب اشرف و الا احتشام الدوله سلطان اويس ميرزا - قاجار دام عمره در بهبهان كتاب مدارك فقه به ملاحظه مؤلف كتاب فارسنامه رسيد كه حواشى مرغوب بر آن نوشته به نام حسين على زنگنه رقم فرموده بود . و در سال 1091 : حكومت جهرم و فسا به محمد صادق بيگ يوزباشى پسر سارو خان - ذو القدر حاكم سابق بندرعباس برقرار بود . و در سال 1092 : نواب امام‌ويردى بيك مسجد جامع عتيق شيراز را تعميرى لايق فرمود « 1 » و تاريخ اين تعمير را بر سنگى نقش كرده ، در كنار محراب و منبر چهل‌ستون « 2 » اين مسجد نصب نمودند و تاكنون كه سال هجرت به 1301 رسيده است آن سنگ باقى است و اين اشعار را بر آن سنگ نوشته‌اند : فروغ اختر همت امام‌ويردى بيگ * كه اقتباس كند مهر از ضميرش نور به فهم و راى و فراست در انجمن ، قانون * به عقل و دانش و فرهنگ در جهان ، دستور همان كه بسته به معمورى جهان ، همت * به هر اراده چو باشد ز لطف حق منصور « 3 » ز فيض ساخته تا مسجد عتيق ، آباد * شده است ورد ملك ان سعيكم مشكور بس اين شرف كه اگر ترككى از آن يك بار * كند به سهو در ايام عمر خويش عبور ز وى عبادت ناكرده مىرسد به قبول * نگشته فايز ، از آن فيض مىشود مغفور دلم چو غنچه نهان خواست سال تعميرش * چو گل به خنده خرد گفت با نشاط و سرور بگو به يارى توفيق ذى الجلال ودود * « اساس كعبه دين شد بسعى او معمور » : ( 1092 ) « 3 » و در سال 1094 : نواب امام ويردى بيگ ، خلف بيگى والى فارس در محله درب كازرون

--> ( 1 ) . در زمان سلطنت شاه سليمان صفوى ( 1077 - 1105 ) . ( 2 ) . اين منبر داراى چهارده پله بوده است . ( 3 ) . اين كتيبه هنوز وجود دارد و مرحوم على نقى بهروزى آن را خوانده و در تاريخچه ساختمان مسجد جامع عتيق آورده است . ( ص 26 ) ولى روايت فارسنامه با گفته‌هاى وى متفاوت است مثلا مصراع دوم همين بيت چنين ضبط شده : ( به هر اراده كه باشد شود ز حق منصور ) . ر ك همانجا : ص 26 .